Czym są markery nowotworowe?

Markerami nowotworowymi określamy specyficzne substancje obecne we krwi, moczu lub wycinkach tkanek człowieka, których identyfikacja wymaga analiz wykraczających poza typowe analizy diagnostyczne używane w onkologii. Dzięki zbadaniu ich stężenia o wiele łatwiej można postawić konkretną diagnozę, ocenić ryzyko oraz monitorować stan zdrowia chorego. Pomiar markerów nowotworowych dokonywany jest za pomocą różnorodnych technik, przystosowanych do badania próbek RNA, DNA, białek, całych komórek oraz tkanek.

Zastosowanie

Markery nowotworowe mogą być wytwarzane zarówno przez zdrowe komórki jak również przez komórki guza. Ich znaczenie w leczeniu nowotworów różni się w zależności od tego, jaka substancja jest rozważana. Wyróżniamy sześć podstawowych zastosowań:
– Określenie ryzyka (to możliwość oszacowania indywidualnego prawdopodobieństwa rozwinięcia choroby nowotworowej)
– Badania przesiewowe (wykorzystanie w szeroki zakrojonych programach prewencji i wczesnego wykrywania raka)
– Diagnostyka różnicowa (swoistość tkankowa substancji ułatwiająca identyfikację choroby)
– Przewidywanie skutków terapii (wykrycie potencjalnych celów terapeutycznych)
– Prognoza (określenie szansy na wyleczenie i szacowanej długości życia)
– Monitoring stanu zdrowia pacjenta (nagłe skoki stężenia związków świadczą np. o postępach choroby lub ryzyku nawrotu)

Krytyka

Studiowanie właściwości markerów nowotworowych to prężnie rozwijająca się dyscyplina medyczna jednak należy pamiętać, że swoistość i czułość markerów jest bardzo różna. Prawidłowe stężenie markera nie wyklucza obecności nowotworu a na właściwe wnioski pozwalają jedynie stężenia markerów wykonywane seryjnie w określonych odstępach czasu i w tych samych warunkach testowania. Oznaczanie markerów ma pomóc w postawieniu prawidłowej diagnozy ale nie może zastąpić pełnego badania klinicznego.

Przegląd markerów nowotworowych:

CEA – Rak jelita grubego (głównie), rak wątrobowokomórkowy, rak trzustki, rak żołądka, rak płuca, rak sutka, rak rdzeniasty tarczycy, rak szyjki macicy, rak prostaty, rak pęcherza moczowego. Podwyższony poziomu obserwuje się w marskości wątroby, u palaczy i przewlekłych procesach zapalnych. Oznaczany w przebiegu raka jelita grubego.
AFP – Rak wątrobowokomórkowy, nienasieniakowe guzy jądra, niewielki wzrost w nowotworach żołądka i jelit. Podwyższony poziom możliwy w różnych schorzeniach wątroby
β-hCG Choriocarcinoma, guzy zarodkowe jądra, neuroblastoma, nephroblastoma. Diagnoza wymienionych nowotworów
NSE – Rak drobnokomórkowy płuca, neuroblastoma. Wykorzystywany czasem przy stawianiu diagnozy; są jednak inne, pewniejsze metody
PSA – Rak gruczołu krokowego. Antygen swoisty narządowo, ale występujący w różnych schorzeniach prostaty. Przydatny w monitorowaniu postępów choroby.
CA 15-3 Rak sutka Marker stosunkowo mało czuły i nieswoisty
CA 19-9 Nowotwory trzustki i dróg żółciowych, rak jelita Mało swoisty
ER i PgR Rak piersi Bardzo istotne wskaźniki, określające zasadność hormonoterapii
HER2 Rak piersi Bardzo istony; rozstrzyga o zasadności terapii trastuzumabem i lapatinibem.
CA 125 – Rak jajnika, rzadziej rak nerki, płuca Inne przyczyny: stany zapalne w miednicy mniejszej, endometrioza, ciąża, u osób zdrowych – zmienność osobnicza.
TdT – Ostra białaczka limfoblastyczna. Diagnoza przy białaczkach wywodzących się z limfocytów B.
uPA i PAI-1 – Rak piersi. Pewna wskazówka w ustalaniu prognozy świeżo zdiagnozowanych przypadków bez przerzutów do węzłów chłonnych
CA 72-4 – Rak żołądka, rak piersi, rak jelita grubego. Używany do wykrywania nawrotów raka żołądka; potencjalny cel dla leków: anatumomabu i minretumomabu.
Antygen Thomsena-Friedenreicha – Rak piersi, rak żołądka Poliglikan pozostający w sferze zainteresowania naukowców; w zdrowych komórkach zasłonięty resztami kwasu sjalowego, ujawnia się w 90% nowotworów złośliwych. Za stymulację wytwarzania przeciwciał anty-T w zdrowych komórkach odpowiedzialna jest flora bakteryjna jelita. Możliwe zastosowanie w stawianiu prognozy (prawdopodobieństwo przerzutów) – jedną z funkcji antygenów jest wspomaganie adhezji. Potencjalny cel terapeutyczny.
Ras – Rak jelita grubego. Brak wystarczającej dokumentacji naukowej.
NMP22 – Rak pęcherza moczowego. Brak wystarczającej dokumentacji naukowej; większą specyficzność posiada badanie cytologiczne.

Jak oznaczać markery?

Markery nowotworowe są oznaczane z pobranej próbki krwi. Ważna jest ilość markerów ponad dopuszczalną normę. Przekroczona norma, nie musi oznaczać rozwoju choroby nowotworowej. Czasami podwyższony poziom niektórych markerów wiąże się z poważnym stanem zapalnym wątroby, trzustki czy nerek. Oznaczanie markerów bardzo rzadko stosuje się w celach profilaktycznych ponieważ tylko nieliczne z nich (np. przy raku prostaty) są związane z bardzo wczesnym stadium choroby. Większość markerów w ilości wykrywalnej pojawia się w chwili, gdy nowotwór już na dobrze zagnieździł się w organizmie. Ale wtedy można go także wykryć na podstawie USG, cytologii, rezonansu, tomografii, mammografii. Po usunięciu guza, chory przed każdą wizytą u onkologa robi kontrolne badanie. Należy sprawdzić czy poziom markerów jest podwyższony. Podwyższony poziom wskazuje na toczący się nadal proces nowotworowy lub możliwe przerzuty. Utrzymanie się poziomu markera w normie lub znaczny jego spadek wskazuje na zatrzymanie choroby. Wskaźnik spadku markerów jest widoczny po 4-8 tygodniach od zabiegu.

 

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Markery_nowotworowe
http://www.fundacjaonkologicznanadzieja.org/baza-wiedzy/profilaktyka/markery-nowotworowe

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *